nutripsychiatria

Dla wielu z nas oczywisty jest wpływ stresu, odpoczynku, wydarzeń życiowych i historii rodzinnej na kondycję psychiczną człowieka. Ostatnio jednak badacze coraz częściej zastanawiają się, czy na psyche można oddziaływać poprzez nawyki żywieniowe?

Dziś na Zdrowotopii podsumowanie kilku publikacji dotyczących właśnie tego tematu. Zapraszam, bo to naprawdę ciekawe!

Czym zajmuje się psychiatria żywieniowa?

Psychiatria żywieniowa, czy inaczej nutripsychiatria, to dziedzina nauki zajmująca się badaniem wpływu diety na zdrowie psychiczne człowieka. Naukowcy obserwują, jak stężenia poszczególnych składników żywieniowych i flora bakteryjna jelit wpływają na funkcjonowanie układu nerwowego, na procesy zapamiętywania, nastrój i lęk.

To dość nowy nurt badań w psychiatrii, ale na pewno wart śledzenia. Dlaczego jest tak ważny? Otwiera zupełnie nowe pole do poszukiwań potencjalnego leku lub substancji wspomagających leczenie zaburzeń psychicznych. Czy nie jest atrakcyjne uświadomienie sobie, że pomoc w leczeniu zaburzeń depresyjnych czy lękowych może być dostępna po prostu na talerzu? Oczywiście podstawą jest farmakoterapia, ale istnieją badania, według których poprzez suplementację pewnych składników pożywienia możemy to leczenie wspomóc.

Nutripsychiatria, choć wciąż raczkująca, może być przełomem w podejściu do leczenia wielu zaburzeń psychicznych.

Na pewno wiesz, w jaki sposób złe nawyki żywieniowe mogą pogorszyć kondycję ciała (podstawowe informacje o żywieniu i trawieniu już są na Zdrowotopii: Skąd organizm bierze energię?). Wysokokaloryczna, przetworzona żywność może działać szkodliwie na dwa sposoby. Po pierwsze, gdy w diecie znajduje się zbyt dużo tego typu pokarmów, można doprowadzić do otyłości czy miażdżycy. Po drugie, wysokoprzetworzone produkty spożywcze często są bogate w energię, ale ubogie w mikro- i makroelementy. Z tego powodu w społeczeństwie coraz częściej obserwujemy niedobory mikroelementów, które są bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Mowa o witaminach z grupy B, cynku czy magnezie.

Trzeba jednak pamiętać, że dla utrzymania dobrej kondycji fizycznej oraz psychicznej ma znaczenie przestrzeganie całej zdrowej diety a nie suplementacja pojedynczych składników. Warto wybierać diety „tradycyjne”, bogate w korzystne dla zdrowia kwasy tłuszczowe pochodzące z ryb lub roślin oleistych. Przykłady? Bardzo proszę – najpopularniejszy to dieta śródziemnomorska. Jest ona bogata w oliwę, owoce morza i pełnoziarniste pieczywo – źródła „dobrego tłuszczu”, białka i błonnika. Warto wziąć pod uwagę też zwyczaje żywieniowe innych narodów żyjących nad morzem – Norwegów czy Japończyków.

Dobrze dobrana dieta pomaga utrzymać właściwe stężenie makro- i mikroelementów. Te z kolei biorą udział w produkcji różnych substancji oddziałujących na mózg, procesy pamięci i regeneracji. Przykładem jest BDNF (ang. Brain Derived Neurotrophic Factor, pol. czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego). Jest to białko, które wspomaga tworzenie nowych połączeń między komórkami nerwowymi i pamięć. Mam nadzieję, że staje się coraz bardziej jasne, jak ważne jest  utrzymywanie dobrych nawyków żywieniowych. Dotyczy to szczególnie okresu uczenia się – zbyt niskie stężenie BDNF może powodować pogorszenie pamięci.

Czy suplementy diety mają znaczenie?

O ile wiemy, że dla utrzymania zdrowia ważna jest dieta jako całość, o tyle w leczeniu zaburzeń psychicznych wspomagającą rolę może odegrać suplementacja pewnych substancji.

Pojawiają się badania, które wykazują skuteczność witamin z grupy B (a szczególnie kwasu foliowego), witaminy D, cynku, pewnych aminokwasów (dla zwolenników trudniejszych nazw: S-adenozylometioniny i N-acetylocysteiny) oraz kwasów tłuszczowych omega-3 jako wspomaganie klasycznej farmakoterapii. Substancje te mogą mieć szerokie działanie poprzez udział w procesie tworzenia nowych synaps (połączeń między neuronami) oraz przez  hamowanie niszczenia receptorów znajdujących się w mózgu.

Pojawiają się doniesienia dotyczące stosowania tych substancji w leczeniu depresji i choć dotyczą nielicznych grup badawczych, to wyniki są obiecujące. Prowadzone są też badania, w których obserwuje się wpływ suplementacji na leczenie schizofrenii i choroby afektywnej dwubiegunowej. O ewentualnym przełomie na pewno dowiesz się na Zdrowotopii! 😉

Depresja a niedobory składników żywieniowych

Badania wykazały, że niedobór cynku może korelować z nasileniem objawów depresyjnych a suplementacja tego pierwiastka może pomóc w leczeniu zaburzeń nastroju. Dodatkowo cynk wpływa na wzrost stężenia BDNF, i w ten sposób wspiera regenerację układu nerwowego.

Ostatnią funkcją cynku jest hamowanie aktywności substancji powodujących reakcję zapalną. Dlaczego to ważne w psychiatrii? Jedna z teorii dotyczących powstawania zaburzeń nastroju mówi o przewlekłym procesie zapalnym, który wywołuje depresję. To sprawia, że cynk pełni istotną rolę nie tylko podczas przeziębienia (pamiętaj o tym, gdy następny raz dopadnie Cię katar i stan podgorączkowy!), ale także właśnie podczas leczenia depresji. 

Istnieją doniesienia, z których wiemy, że u osób, które słabo odpowiadały na włączone leczenie przeciwdepresyjne, zanotowano zbyt niski poziom kwasu foliowego – witaminy  B9.

Zaburzenia lękowe a bakterie przewodu pokarmowego

W badaniach na szczurach i myszach wykazano, że lepiej w narażeniu na stres radzą sobie te zwierzęta, które miały zasiedlony przewód pokarmowy bakteriami konkretnych gatunków, niż te, których przewód pokarmowy był jałowy. Także w badaniu na zwierzętach dowiedziono, że obecność bakterii Lactobacillus rhamnosus może przyczyniać się do zmniejszonego wyrzutu kortyzolu – hormonu stresu – w sytuacji narażenia na stres. Świadczy to o zmniejszonej aktywacji hormonalnej osi stresowej (czyli osi podwzgórze-przysadka-nadnercza), a to już jest przecież mierzalny wpływ diety i flory bakteryjnej przewodu pokarmowego na układ nerwowy!

Psychobiotyki

Zachęcam do zapoznania się z wpisem Ani, gdzie dowiesz się więcej o florze bakteryjnej przewodu pokarmowego oraz spotkasz garść informacji o probiotykach – Po co nam drobnoustroje? O mikrobiocie układu pokarmowego.

Psychobiotyki to takie preparaty zawierające kultury bakterii, które można stosować wspomagająco w leczeniu pewnych zaburzeń psychicznych. Działają one np. przez wspomaganie produkcji neuroprzekaźników (związków chemicznych, które przekazują sygnał między neuronami) lub innych substancji działających korzystnie na układ nerwowy.

Udowodniono, że bakterie z gatunku Bifidobacterium wspierają produkcję BDNF – co, jak już wiesz, wspiera regenerację układu nerwowego. Może to mieć dobry wpływ podczas leczenia depresji. Badanie na 38 zdrowych ochotnikach wykazało, że przyjmowanie pewnych szczepów bakterii jelitowych (gatunki Bifidobacterium oraz Lactobacillus) koreluje z poprawą nastroju, jakości snu i redukcją złości.

 

Musimy pamiętać, że prawie wszystko, o czym wspomniałam w dzisiejszym wpisie, to wstępne badania – przedkliniczne lub na zdrowych ochotnikach. Są one jednak bardzo obiecujące i na pewno warto śledzić rozwój psychiatrii żywieniowej, ponieważ ta dziedzina nauk medycznych może być przełomem w leczeniu zaburzeń psychicznych.

A tymczasem pamiętaj, że nie wolno leczyć się na własną rękę! Nieustające uczucie niepokoju, smutek, bezsenność, drażliwość lub inne niepokojące Cię objawy to powód do wizyty u psychiatry, który na pewno pomoże stosownymi zaleceniam.


Źródła (stan stron internetowych na 28.06.2020):

  1. Wpływ żywienia na zdrowie psychiczne w opinii psychiatry, K. Szczygieł, J. Samochowiec, Via Medica 2019 (https://journals.viamedica.pl/varia_medica/article/view/67442)
  2. Oś jelitowo-mózgowa – związki z zaburzeniami nastroju, L. Liu, G. Zhu, tłum. Dr n. med. R. Jaeschke, Psychiatria wyd. Medycyna Praktyczna, marzec-kwiecień 2020
  3. Dietary recommendations for the prevention of depression    , R. S. Opie et al. (https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1179/1476830515Y.0000000043)
  4. Effects of probiotics on cognitive reactivity, mood and sleep quality, A. Marotta et al. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30971965/)
  5. Zdjęcie: Kobieta zdjęcie utworzone przez nensuria – pl.freepik.com
Nutripsychiatria – czy dieta może wpływać na zdrowie psychiczne?
Tagi:            

Komentarz:

  • 30/06/2020 z 14:19

    Myśl jak mędrzec, ale mów jak prosty człowiek (Arystoteles)

    Odpowiedz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.