hiv

Pod koniec 2019 roku – jak podaje WHO – na świecie żyło ok. 38 milionów ludzi z zakażeniem wirusem HIV. Szacuje się jednak, że prawie co piąta spośród osób, które uległy zakażeniu, nie jest tego świadoma.

W jaki sposób może dojść do zakażenia? Czy wiesz, jak się przed tym uchronić? Czy kobieta zakażona wirusem HIV może urodzić zdrowe dziecko? W dzisiejszym artykule odpowiadam nie tylko na te pytania, zapraszam do czytania dalej!

Czym jest wirus HIV?

Wirus HIV należy do rodziny retrowirusów. Oznacza to w dość dużym uproszczeniu, że używa ludzkich komórek do tworzenia kolejnych swoich kopii.

HIV łączy się z pewnym rodzajem komórek odpornościowych w organizmie człowieka – limfocytami T – i tam, za pomocą mechanizmów wewnątrz tych komórek, namnaża się. Po wytworzeniu nowych wirusów limfocyt obumiera i w ten sposób uwalnia nowe kopie wirusa, gotowe do ataku na kolejne limfocyty.

HIV to skrót od angielskiej nazwy tego wirusa – Human Immunodeficiency Virus – po polsku to Ludzki Wirus Niedoboru Odporności. Sama jego nazwa opisuje mechanizm działania wirusa – upośledzenie odporności. Dokonuje się to poprzez spadek liczby limfocytów T. Osłabiona odporność oznacza większą podatność na infekcje i nowotwory, które mogą prowadzić do śmierci.

Poza wpływem na układ odpornościowy, HIV również negatywnie wpływa na pracę wątroby, nerek, układu sercowo-naczyniowego i układu nerwowego.

Nieleczone zakażenie HIV doprowadza do zgonu w ciągu ok. 10 lat.

Drogi zakażenia wirusem HIV

Osoba zdrowa może zakazić się poprzez kontakt z krwią osoby zarażonej, jej wydzielinami lub tkankami.

Brzmi skomplikowanie? Spieszę z wyjaśnieniami. Ulec zakażeniu można poprzez kontakt tzw. materiału zakaźnego z błoną śluzową (która występuje w okolicy pochwy, penisa, jamy ustnej) lub przez uszkodzoną skórę. Co może być materiałem zakaźnym? Różne płyny i wydzieliny ciała człowieka: krew, nasienie, preejakulat, wydzielina pochwy lub mleko. Ślina, pot, mocz, kał oraz wymiociny, jeśli nie są zanieczyszczone krwią, nie są uznawane za materiał zakaźny.

Najczęściej (ok. 2/3 przypadków) do zakażenia dochodzi drogą ryzykownych kontaktów seksualnych, dotyczy to zarówno stosunków analnych jak i waginalnych. Warto zaznaczyć, że stosunek oralny obarczony jest mniejszym (jednak trudnym do oszacowania!) ryzykiem. W ślinie znajdują się substancje wirusobójcze, które utrudniają przenikanie wirusa przez śluzówki.

Kiedy epidemia wirusa HIV była wciąż nowa i pełna tajemnic, najwięcej osób zarażało się poprzez przetoczenia krwi, tak też było i w Polsce do roku 1986. Wtedy wprowadzono badania przesiewowe dawców w kierunku zakażenia HIV (oraz innymi wirusami). Jak podaje Krajowe Centrum ds. AIDS, w Polsce od 25 lat nie stwierdzono zakażenia HIV poprzez przetoczenie krwi, można więc uznać tę procedurę za bezpieczną.

Dużym ryzykiem zakażenia jest tzw. transmisja wertykalna. Co to może znaczyć? Chodzi o przeniesienie wirusa z matki na dziecko w czasie ciąży lub porodu. Dziś jednak leczenie antyretrowirusowe (o tym za chwilę) jest tak zaawansowane, że zakażenie może przez długi czas pozostawać pod kontrolą i zakażone matki często rodzą zdrowe dzieci.

Koniecznie trzeba pamiętać także o tym, że ryzyko zakażenia niesie używanie jednorazowych igieł przez kilka osób. Pierwsze skojarzenie to dożylne przyjmowanie narkotyków, ale przestrzegam również przed przyjmowaniem w ten sposób sterydów anabolicznych. Czy podkręcenie wyników na siłowni jest warte takiego ryzyka? Nie sądzę – i pozostawiam ten temat pod rozwagę.

Na takiej też drodze może dojść do zakażenia podczas wykonywania tatuażu lub piercingu w miejscu, które niewystarczająco dba o higienę i sterylizację używanego sprzętu.

 

Wczesne objawy zakażenia wirusem HIV 

Zakażenie HIV bardzo długo nie daje specyficznych znaków swojej obecności, dlatego tak ważna jest świadomość na temat dróg zakażenia tym wirusem oraz czujność.

Pierwszym, choć niespecyficznym objawem zakażenia HIV, jest ostra choroba retrowirusowa.

Większość osób po ok. 2-4 tygodniach od zakażenia HIV doświadczy wystąpienia nagłych objawów, które mogą przypominać każdą infekcję wirusową, dość często przywodząc na myśl mononukleozę. Osoba podczas ostrej choroby retrowirusowej ma gorączkę, nudności, bóle mięśni, może pojawić się wysypka, ból gardła, ból głowy, powiększenie węzłów chłonnych. Wtedy liczba wirusów we krwi osoby zakażonej (czyli wiremia) jest bardzo wysoka, dlatego łatwo można przenieść zakażenie przez kontakt z płynami ustrojowymi w tym momencie choroby.

Wtedy można już potwierdzić badaniem krwi zakażenie HIV i rozpocząć leczenie. Czy da się to rozpoznanie postawić na podstawie samych objawów? Oczywiście, że nie – choćby do bólu aktualny wirus SARS-CoV-2 może powodować podobne objawy. Dlatego właśnie tak ważne jest, żeby być świadomym swoich decyzji (ryzykowne zachowania seksualne, wykonanie tatuażu w nieprofesjonalnym gabinecie) i wydarzeń, które mogły mieć miejsce (np. zakłucie się brudną igłą w pracy z pacjentami), żeby w porę rozpoznać prawdopodobieństwo zakażenia HIV. Wczesne wykrycie zakażenia i wczesne wdrożenie leczenia dają lepsze szanse na długie życie bez objawów.

Dalszy przebieg zakażenia HIV

Po przebyciu ostrej choroby retrowirusowej, osoba zakażona wchodzi w fazę bezobjawową zakażenia HIV. Jedynym wtedy objawem mogą być powiększone węzły chłonne. Ta faza daje się wydłużać poprzez leczenie antyretrowirusowe, którym zajmują się lekarze specjaliści chorób zakaźnych.

Raz rozpoczęte leczenie przeciwwirusowe musi być nieprzerwanie kontynuowane do końca życia. Nie da się wyleczyć HIV, jednak skrupulatne stosowanie się do zaleceń lekarskich, regularne przyjmowanie leków, zdrowy tryb życia bardzo sprzyjają utrzymaniu dobrego stanu zdrowia przez wiele lat od zakażenia. Szacuje się, że osoba z zakażeniem HIV może dożyć średniego wieku w populacji i umrzeć z innej przyczyny.

Nie wszyscy jednak pacjenci aż tak dobrze reagują na leczenie. Zdarza się, że terapia antyretrowirusowa jedynie opóźnia rozwój AIDS.

AIDS

W tym stadium zakażenia HIV mówimy już o zespole nabytego niedoboru odporności. Pojawiają się częstsze zakażenia – w tym bakteriami, które dla osób niezakażonych są niegroźne oraz grzybice (np. przełyku) słabo reagujące na leczenie. AIDS sprzyja rozwojowi stanów przednowotworowych, z których potem mogą rozwinąć się nowotwory.

W przypadku AIDS mówimy o tzw. chorobach wskaźnikowych. Są to takie choroby, które nie występują lub występują bardzo rzadko u osób niezakażonych HIV. Są to m.in. wspomniane już grzybice, pneumocystozowe zapalenie płuc, cytomegalia, mięsak Kaposiego. Często z zakażeniem HIV współistnieje zakażenie innymi wirusami, w tym HPV – taka sytuacja sprzyja rozwojowi raka szyjki macicy.

Osoby w krańcowym stadium AIDS są wyniszczone i często cierpią z powodu zaburzeń neurologicznych.

Jak wygląda leczenie osoby zakażonej HIV?

W leczeniu zakażenia HIV stosuje się kilka grup leków antyretrowirusowych.

Leki te działają w różnych mechanizmach, na opisanie których jest miejsce w opasłych podręcznikach farmakologii. Upraszczając, można powiedzieć, że jedne preparaty blokują receptory, poprzez które wirus łączy się z limfocytami, wirus wtedy nie ma możliwości wniknięcia i namnożenia się. Są też leki, które blokują łączenie materiału genetycznego wirusa z ludzkim. Inne preparaty, poprzez podstawianie „fałszywych” składników budujących materiał genetyczny, blokują powielanie RNA wirusa. Kolejne, blokując enzym proteazę, powodują przedwczesne uwolnienie wirusów do krwioobiegu, jednak są to formy niedojrzałe i niezakaźne, czyli nie rozprzestrzeniające infekcji na kolejne lifmocyty.

 Terapia dobierana jest na podstawie różnych kryteriów: wiremii, czyli liczby kopii wirusa w 1 mililitrze krwi, liczby limfocytów oraz stanu pacjenta – np. jego chorób współistniejących, tolerancji dotychczasowego leczenia, itd. Stosuje się leczenie złożone z przynajmniej 3 preparatów z różnych grup. Leczenie jest zawsze indywidualnie dobrane dla pacjenta i powinno być ściśle kontrolowane przez lekarza, gdyż leki antyretrowirusowe niestety nie są pozbawione skutków ubocznych.

Czy powinnaś/powinieneś wykonać badanie w kierunku HIV?

 Tak, jeśli:

  • miałaś/miałeś kontakt seksualny przynajmniej z jedną osobą, która nie wie, czy jest zakażona czy nie; jest zakażona HIV, a kontakt odbył się bez prezerwatywy lub uległa ona uszkodzeniu; przyjmowała narkotyki w zastrzykach. Czy będąc w stałym związku jesteś stuprocentowo pewna/pewny przeszłości swojego partnera/partnerki i jego partnerów?
  • podczas kontaktów seksualnych nie zawsze użyłeś prezerwatyw (w tym podczas kontaktów oralnych),
  • przebyłaś/przebyłeś chorobę przenoszoną drogą płciową,
  • przyjmowałaś/przyjmowałeś jakąkolwiek substancję w iniekcjach za pomocą sprzętu, z którego korzystały inne osoby,
  • masz tatuaż lub piercing wykonane przy użyciu niesterylnego sprzętu,
  • miałaś/miałeś kontakt z cudzą krwią, która znalazła się na uszkodzonej skórze lub błonach śluzowych.
W jaki sposób wykonać badanie wykrywające zakażenie HIV?

Bezpłatnie i anonimowo – w jednym z punktów konsultacyjno-diagnostycznych, których listę znajdziesz na stronie https://aids.gov.pl – link w źródłach. Badanie polega na pobraniu próbki krwi a wynik odbierzesz najpóźniej po kilku dniach.

Badanie jest również dostępne do wykonania odpłatnie np. w sieciach laboratoriów diagnostycznych.

Czy to prawda, że…

 … zakażenie HIV dotyczy tylko homoseksualnych mężczyzn?

NIE! Nosicielem HIV może być każda osoba, która odbyła stosunek seksualny bez prezerwatywy, używała wspólnej z innymi igły lub była narażona na kontakt z krwią osoby zarażonej.

… kobieta zakażona HIV nie może mieć dzieci?

NIE! Dziś specjaliści z doświadczeniem w zakresie terapii antyretrowirusowej są w stanie tak dobrać leki, aby okres ciąży i porodu był jak najbardziej bezpieczny dla matki i dziecka. Niska wiremia (czyli liczba kopii wirusa w krwi matki), sumienne przyjmowanie leków i objęcie profilaktyką noworodka pozwalają zminimalizować ryzyko przeniesienia zakażenia HIV na dziecko do zaledwie 1%! Ciężarne zakażone HIV objęte są opieką zespołu leczącego, składającego się ze specjalisty chorób zakaźnych, położnika, neonatologa i pediatry. Zależnie od ich stanu zdrowia dobierane jest leczenie na czas ciąży i sposób rozwiązania ciąży – poród drogami natury lub cięciem cesarskim.

Karmienie piersią przez matkę zakażoną HIV nie jest zalecane.

… istnieje szczepionka przeciw HIV?

Niestety nie. Należy pamiętać, że szczepionka nie chroni przed zakażeniem, ale przed rozwinięciem choroby. Wirus HIV jest o tyle podstępny, że „chowa się” w komórkach układu immunologicznego człowieka, więc układ ten ma bardzo utrudnione zadanie wykrycia napastnika.

Przypomnij sobie, jak działa odporność człowieka (5 zagadnień, by zrozumieć odporność). Szczepionkę podaje się po to, by przetrenować układ immunologiczny w tworzeniu przeciwciał, żeby w razie „prawdziwego” ataku był już przygotowany a zakażenie nie doprowadzi do choroby (lub choroba przebiegnie lekko). Jednak wytworzone przeciwciała anty-HIV nie chronią przed rozwinięciem AIDS, jedynie spowalniają postęp choroby.

Większość szczepionek opiera się na żywych lub unieszkodliwionych wirusach – tej techniki nie można wykorzystać w przypadku HIV, gdyż niesie to ze sobą zbyt duże ryzyko. Wiemy już jednak, że są skuteczne i bezpieczne szczepionki, które wykorzystują jedynie fragment materiału genetycznego wirusa – jak Comirnaty, czyli szczepionka przeciw SARS-CoV-2 (więcej o niej we wpisie Czym są szczepienia oparte na mRNA?), może to będzie kolejnym polem badań nad szczepionką przeciw AIDS?

W 2009 roku w Tajlandii przeprowadzono badanie RV144, które wykazało, że testowana szczepionka była skuteczna. Obniżyła jednak liczbę zachorowań jedynie o 30% – zbyt mało, żeby mogła trafić na rynek. I choć preparat nie jest w powszechnym użytku, dzięki temu badaniu naukowcy zyskali wiele informacji, które mogą pomóc tworzyć bardziej skuteczną szczepionkę.

Jednym z ostatnich zakończonych badań klinicznych nad szczepionką przeciw AIDS było badanie prowadzone na zdrowych ochotnikach w południowej Afryce. Szacuje się, że wśród tamtejszej populacji nawet co piąta dorosła osoba jest nosicielem HIV. Badanie jednak zakończono w lutym 2020 w fazie 3, gdyż niestety liczba nowych zakażeń była podobna zarówno w grupie badanej jak i w grupie, która otrzymała placebo.

W toku badań są m.in. dwa duże projekty: Mosaico i Imbokodo. Oba projekty wykorzystują sztucznie zsyntetyzowane fragmenty wirusa. Taki preparat nie jest w stanie doprowadzić do rozwoju AIDS, co jest najważniejsze pod względem bezpieczeństwa. Stan zdrowia ochotników biorących udział w badaniu jest ściśle monitorowany i cały świat niecierpliwie czeka na dobre wiadomości.

Na naszym profilu instagramowym – @zdrowotopia – zadawałyście pytania, na które starałam się odpowiedzieć w tym wpisie. Zapraszam do kontaktu i obserwowania nas na Facebooku i Instagramie, żeby być z nami w stałym kontakcie!

 

Źródła (stan stron internetowych na 16.01.2021):

  1. https://www.aids.gov.pl/kampanie/CWL/index.html
  2. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids
  3. Estimating per-act HIV transmission risk: a systematic review (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6195215/#R5)
  4. Handbook of HIV and Social Work, Cynthia Cannon Pointdexter (https://books.google.pl/books?id=w4M2vh_0Cs4C)
  5. HIV basics (https://www.hiv.gov/hiv-basics)
  6. Zakażenie HIV, dr n. med. Anna Parfieniuk-Kowerda (https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/HIV-AIDS/158254,zakazenie-hiv)
  7. Zespół nabytego niedoboru odporności, dr n. med. Anna Parfieniuk-Kowerda (https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/HIV-AIDS/158313,zespol-nabytego-niedoboru-odpornosci-aids)
  8. Interna – serwis Medycyna Praktyczna dla Lekarzy
  9. (https://www.cdc.gov/hiv/group/gender/pregnantwomen/index.html)
  10. Zasady opieki nad osobami zakażonymi HIV. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Naukowego AIDS 2018 (http://www.ptnaids.pl/images/rekomendacje_ptn_aids_2018.pdf)
  11. https://imbokodo.org.za/about
  12. https://www.mosaicostudy.com/about
Czy w XXI wieku HIV to wciąż wyrok?
Tagi:            

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

4 + 6 =