kleszcze

Pozostajemy w tematach wakacyjnych! Letni czas sprzyja wyprawom na łąki, do lasu, długim spacerom w parkach czy zbieraniu grzybów. Tam jednak, oprócz relaksu i  kontaktu z naturą mogą czekać na nas nieprzyjemne pajęczaki żywiące się krwią ssaków – kleszcze.

Jak uniknąć ukłucia? Co zrobić, gdy znajdziesz kleszcza wbitego w skórę? Czym grozi użądlenie kleszcza? Jak możesz ustrzec się chorób przenoszonych przez kleszcze? Dziś odpowiadam na te pytania i rozwiewam wątpliwości na temat dwóch chorób zakaźnych – boreliozy i kleszczowego zapalenia mózgu. Zapraszam!

Najpierw o kleszczach

Kleszcze należą do pajęczaków, są pasożytami żywiącymi się krwią innych zwierząt i ludzi. Czym różnią się od komarów, które również krwią się żywią? Tym, że kleszcze przyczepiają się do ciała żywiciela na dłuższy czas, często kilkanaście lub więcej godzin. A dlaczego w ogóle nie czujesz, gdy kleszcz wbija się w skórę? Dlatego, że jego ślina zawiera substancję miejscowo znieczulającą, co daje kleszczowi szansę na porządne ukąszenie bez zauważenia przez żywiciela.

Kleszcze występują w całej Polsce, jednak w częściej miejscach, gdzie występuje trawa, ściółka, gryzonie lub jeleniowate. Stąd wynika, że najczęściej kleszcze atakują ludzi w lasach liściastych, w parkach (szczególnie na granicach ścieżek), w miejscach bytowania gryzoni (np. szczurów). Co sprzyja licznej obecności kleszczy? Ciepła zima i ciepłe, wilgotne miesiące – wydaje się więc, że w tym roku jesteśmy na nie szczególnie narażeni.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że nie każdy kleszcz jest zakażony bakterią lub wirusem groźnym dla człowieka, poza tym obecność drobnoustrojów w ciele kleszcza nie oznacza od razu rozwinięcia choroby u człowieka. Co jednak może Cię spotkać, po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza?

Po pierwsze – borelioza

Borelioza to choroba wywoływana przez bakterie – krętki rodzaju Borrelia. Objawy choroby wystąpią, gdy zakażony tymi krętkami kleszcz ukąsi człowieka i w swojej wydzielinie przeniesie bakterie do organizmu żywiciela.

Jak wygląda przebieg boreliozy? W różnym czasie od ukąszenia (od 3 do 30 dni) w miejscu, w które wbił się kleszcz, pojawia się rumień wędrujący. Jest to pierścieniowate zaczerwienienie skóry z przejaśnieniem w środku a środkiem pierścienia jest miejsce ukłucia – przykład takiego rumienia widzisz na zdjęciu niżej. To objaw charakterystyczny dla boreliozy i na jego podstawie lekarz może włączyć leczenie antybiotykiem. Mogą wystąpić także objawy grypopodobne – np. podwyższona temperatura ciała, ból głowy.

rumień

Ryzyko zachorowania na boreliozę jest większe, gdy kleszcz pozostawał w skórze długo (48 godzin lub więcej) oraz gdy był wyjmowany w nieprawidłowy sposób (o tym pod koniec).

Rumień wędrujący jest objawem wystarczającym do rozpoznania boreliozy. Gdy jednak lekarz ma wątpliwości, może posłużyć się badaniem potwierdzającym rozpoznanie. Takim testem jest badanie stężenia przeciwciał we krwi osoby chorej (a o tym, czym są przeciwciała dowiesz się z wpisu 5 zagadnień, by zrozumieć odporność). Służy ono jednak tylko do potwierdzenia zachorowania a wykonywanie takiego badania „profilaktycznie”, gdy nie wystąpił rumień wędrujący, nie ma wartości diagnostycznej. Podobnie nie ma żadnej wartości badanie samego kleszcza w kierunku nosicielstwa przez niego boreliozy. Wynika to z faktu, że nie każdy zakażony pasożyt przenosi chorobę na żywiciela.

Lekarze specjaliści chorób zakaźnych oraz epidemiologii nie zalecają również rutynowego stosowania profilaktyki z użyciem antybiotyku po użądleniu przez kleszcza, stawiają nacisk na obserwowanie miejsca ukłucia przez miesiąc.

Po drugie – kleszczowe zapalenie mózgu

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to choroba wywoływana przez wirusy. Zarazić się nimi można poprzez ukłucie zakażonego kleszcza lub spożycie niepasteryzowanego mleka kóz, owiec i krów mieszkających na terenach występowania KZM.

Objawy KZM pojawią się do 4 tygodni po użądleniu przez kleszcza. Choroba przebiega dwufazowo. Faza pierwsza to okres objawów grypopodobnych, wymiotów, gorączki, bólu głowy. U części chorych po tej fazie następuje samoistne wyleczenie, u drugiej części osób rozwinie się faza druga choroby, czyli faza neurologiczna. Następuje to po 1-4 tygodniach. Występuje wtedy wysoka gorączka, ból głowy, nudności i wymioty, bóle stawów. Może rozwinąć się zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu oraz porażenia mięśni.

KZM to choroba groźna ze względu na swoją śmiertelność oraz możliwe powikłania. Około 5% chorych na kleszczowe zapalenie mózgu umiera, część wyleczonych będzie cierpieć z powodu przewlekłych niedowładów mięśni, padaczki lub zaburzeń pamięci.

Na kleszczowe zapalenie mózgu nie ma leku, który by zwalczał przyczynę choroby, możliwe jest jedynie leczenie objawowe.

Jak się uchronić od chorób przenoszonych przez kleszcze?

Pierwszą ze skutecznych metod jest uniknięcie ukąszenia przez potencjalnie zakażone kleszcze.

Pasożyty te najchętniej wbijają się w skórę cienką a dobrze ukrwioną. Dobrym sposobem na utrudnienie im dostępu do takich miejsc na skórze jest po prostu zakrywanie ich. Pomocne będą długie nogawki i naciągnięte na nie skarpety oraz długie rękawy.

Utrudnieniem dla kleszcza będą też tzw. repelenty, czyli środki odstraszające. Należy nimi spryskać ubranie i odsłoniętą skórę (oprócz twarzy).

Pamiętaj o tym, że ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wydłużeniem czasu, który kleszcz spędza wbity w skórę. Warto po powrocie z wyprawy lub spaceru do domu obejrzeć bardzo dokładnie całe ciało w poszukiwaniu niechcianych gości. Pomocne będzie także wzięcie prysznica, który spłucze z ciała kleszcze, które jeszcze się nie zdążyły wkłuć.

Jeśli jednak nie uda Ci się uniknąć ukąszenia kleszcza, to nie panikuj! Warto zawczasu zaopatrzyć się w drobną pęsetę lub dostępne w aptece bez recepty wielorazowe lasso do usuwania kleszczy. Dasz radę usunąć go sama lub sam. To proste – chwyć kleszcza jak najbliżej skóry i stanowczym, prostym ruchem wyciągnij. Pasożyta wyrzuć, ukłute miejsce zdezynfekuj, ręce umyj wodą z mydłem i gotowe!

Jeśli zauważysz, że w skórze został jakiś element kleszcza, nie rób nic więcej niż to, co powyżej. Pozostawiona w skórze głowa lub aparat gębowy nie zwiększają ryzyka zakażenia krętkiem boreliozy lub wirusem kleszczowego zapalenia mózgu. Po kilku dniach wraz ze złuszczającym się naskórkiem elementy kleszcza same „wyjdą”.

Obserwuj swoje ciało w kierunku stanów podgorączkowych, nudności, bólów głowy oraz do 30 dni po wyjęciu kleszcza oglądaj miejsce ukłucia pod kątem rumienia wędrującego. W razie niepokojących objawów porady udzieli Ci lekarz rodzinny.

Możesz ochronić się w jeszcze jeden skuteczny i bezpieczny sposób – przez szczepienie. Dostępna jest szczepionka przeciwko KZM, co ma duże znaczenie biorąc pod uwagę powikłania tej choroby. Niestety szczepienie na boreliozę nie jest dostępne.

Czego nie robić? Na pewno nie wolno wbitego kleszcza smarować tłuszczem lub przypalać. W takich sytuacjach kleszcz zwraca zawartość swojego żołądka do krwi żywiciela, co zwiększa ryzyko przeniesienia choroby a wcale nie ułatwia usunięcia pasożyta. Nie warto wyciągać kleszcza ruchem obrotowym (wykręcać go ze skóry), bo można doprowadzić do oderwania jego głowy od tułowia.

Nie warto oddawać wyciągniętego kleszcza do laboratorium w celu przebadania go pod kątem nosicielstwa chorób. Pozytywny wynik kleszcza nie jest podstawą do leczenia człowieka, którego ukąsił, takie badanie nie ma żadnego znaczenia poza ewentualnym zaspokojeniem ciekawości.

Znamy też inne choroby przenoszone przez kleszcze, jednak w Polsce występują one rzadko. Najważniejsze jest, by starać się uniknąć ukłucia przez kleszcza, a gdy znajdziesz wbitego w skórę pasożyta – już wiesz dobrze, co robić. W każdym niepokojącym przypadku nie wahaj się poprosić swojego lekarza rodzinnego o poradę. Nie staraj się leczyć „na własną rękę”, gdy rozwija się choroba, żeby nie doprowadzić do rozwoju powikłań.

 

Źródła (stan stron internetowych na 12.07.2020):

  1. Interna Szczeklika 2016/17 mały podręcznik, praca zbiorowa, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2016
  2. Choroby przenoszone przez kleszcze (https://infekcje.mp.pl/ekspert/171621,choroby-przenoszone-przez-kleszcze)
  3. Diagnostyka i leczenie chorób przenoszonych przez kleszcze. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych
    (http://www.pteilchz.org.pl/wp-content/uploads/2018/11/kleszcze_2015.pdf)
  4. https://www.kleszcze.info.pl
  5. Zdjęcie rumienia wędrującego: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Erythema_migrans_-_erythematous_rash_in_Lyme_disease_-_PHIL_9875.jp
Choroby przenoszone przez kleszcze
Tagi:        

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.