samobójstwo

Samobójstwa w Polsce są przyczyną śmierci ponad 5000 osób rocznie (dane ze stron internetowych polskiej Policji, link oczywiście w źródłach). To znaczy, że codziennie 15 Polek i Polaków odbiera sobie życie. Na całym świecie (jak podaje WHO), wskutek śmierci samobójczej umiera 800 000 osób każdego roku. To tyle ludzi, ile mieszka w mieście wielkości Krakowa. Czy da się zapobiec tym śmierciom? Czy możesz zrobić coś, żeby pomóc osobie z Twojego otoczenia uzyskać opiekę, której potrzebuje? Jak zorientować się, że ktoś z Twoich bliskich myśli o odebraniu sobie życia? Czy sama lub sam jesteś w kryzysie?

Temat samobójstw to zagadnienie tyle trudne, co obszerne, dlatego ten wpis na pewno nie wyczerpie tematu, ale poruszy w mojej opinii najważniejsze zagadnienia. Zapraszam Cię jednak do zadawania pytań w komentarzach lub w naszych social mediach – razem możemy odwrócić tabu, które spowija temat śmierci samobójczej.

Kto znajduje się w ryzyku zachowań samobójczych?

Po pierwsze – na pewno ta osoba, która już podjęła nieskuteczną próbę samobójczą, dlatego jest tak ważne, by nie dopuścić do tej pierwszej. Około 30% ofiar samobójstw ma za sobą nieudaną próbę samobójczą, a co dziesiąta osoba po nieudanej próbie samobójczej, ponowi ją w ciągu roku. Publikacje donoszą, że osoby po wielokrotnych próbach samobójczych przeżywają więcej niepowodzeń życiowych, stresu, zaburzeń nastroju.

Bardzo ważna jest również historia rodzinna. Istotnie większe ryzyko popełnienia samobójstwa występuje, gdy w rodzinie danej osoby ktoś odebrał sobie życie lub cierpiał z powodu choroby psychicznej. Badania bliźniąt wykazały, że odziedziczalność tendencji do zachowań samobójczych to nawet 50%, co pokazuje jak ważna i w tym temacie jest podatność genetyczna.

Nawet co piąte dziecko ma doświadczenie child maltreatment (pol. maltretowanie dzieci). Mowa o wykorzystaniu seksualnym, przemocy fizycznej lub psychicznej oraz zaniedbywaniu. Tego rodzaju trauma lub przewlekły lęk również jest poważnym czynnikiem ryzyka popełnienia samobójstwa przez dzieci i młodzież.

Istnieje udowodniony i mocny związek pomiędzy występowaniem zaburzeń i chorób psychicznych oraz podejmowaniem prób samobójczych. Na pewno myślisz w tym momencie o depresji – masz rację, u pacjentów leczonych z tego powodu najczęściej wśród wszystkich pacjentów psychiatry dochodzi do samobójstw. Ryzyko wzrasta wraz z liczbą nawrotów tej choroby a wzmacniane jest przez objawy depresyjne, takie jak: poczucie beznadziejności, brak celu życia, niska samoocena. Dodatkowo ryzyko samobójcze u osoby z depresją jest wzmacniane przez nadużywanie alkoholu.

Depresja to jednak nie jedyna psychiatryczna przyczyna popełniania samobójstw. Dotyczy to także pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową, schizofrenią, zaburzeniami snu a także zaburzeniami odżywiania (głównie anoreksją).

Samouszkodzenia (np. nacinanie lub przypalanie skóry) to zachowania, które występują dwa razy częściej u dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi niż wśród ich rówieśników bez takich zaburzeń. Samookaleczenia mogą pełnić różną rolę, od zmniejszania napięcia do wywoływania określonych zachowań u innych osób. Choć same w sobie nie są zachowaniami samobójczymi, to osoby dokonujące samouszkodzeń znacznie częściej podejmują próby samobójcze, niż osoby, które się nie samookaleczają.

Nie tylko zaburzenia psychiczne mogą zwiększać ryzyko dokonania samobójstwa, ale powodować to mogą również choroby somatyczne, czyli choroby ciała. Ryzyko samobójcze u pacjenta pojawia się w różnych momentach. Może się pojawić na początku chorowania (po postawieniu diagnozy) albo wskutek cierpienia z powodu przewlekłego bólu czy ciężkiego przebiegu choroby. Najczęściej samobójstwa w przebiegu chorób somatycznych zdarzają się wśród chorych na nowotwory, uszkodzenia układu nerwowego, AIDS i cukrzycę.

Wśród czynników ryzyka popełnienia samobójstwa znajdują się też takie, na które nie mamy wpływu. Do nich należy płeć męska – mężczyźni, choć rzadziej podejmują próby samobójcze niż kobiety, są w nich niestety bardziej skuteczni. Do podjęcia próby samobójczej predysponują również pewne cechy: impulsywność, tendencja do agresji i do nadużywania substancji psychoaktywnych.

Skoro już przy substancjach jesteśmy: nadużywanie alkoholu również znacznie podnosi ryzyko zachowań samobójczych. Z jednej strony, przewlekłe nadużywanie alkoholu prowadzi do zaburzeń psychicznych, a jak pisałam wyżej, takie zaburzenia powodują wzrost ryzyka samobójstwa. Z drugiej, spożycie alkoholu powoduje obniżenie kontroli impulsów, upośledza myślenie. „Odhamowujące” działanie alkoholu może sprzyjać podjęciu próby samobójczej – najlepiej o tym świadczy fakt, że co czwarta ofiara samobójstwa była pod wpływem alkoholu.

W życiu każdego człowieka zdarzają się czasem sytuacje kryzysowe. Może to być np. utrata źródła dochodu (nagłe zwolnienie z pracy), śmierć członka rodziny, rozwód. U osób, które mają niską tolerancję na stres, takie sytuacje mogą prowadzić do zachowań samobójczych.

Występuje także w życiu człowieka coś, co nazwijmy „fizjologicznym kryzysem” – chodzi o okres adolescencji, dojrzewania. Ten czas to okres bardzo intensywnych zmian wewnętrznych (dotyczących ciała nastolatka) i zewnętrznych – zmieniają się role społeczne, obowiązki, trzeba podejmować ważne decyzje. Zdarza się, że ten czas staje się kryzysem tożsamości i mogą towarzyszyć mu zachowania samobójcze.

Czynniki chroniące przed samobójstwem

Na szczęście jesteśmy też w stanie powiedzieć, co pomaga zmniejszyć ryzyko samobójcze.

Pierwszą grupą takich czynników, są tzw. zasoby wewnętrzne. Określamy w ten sposób pewną grupę cech konkretnej osoby, takich jak odporność na stres oraz dobrą samoocenę. Ważne jest także posiadanie zainteresowań i zaangażowanie w różne inicjatywy – w momentach kryzysu mogą one dostarczyć powód do życia.

Poprawa relacji rodzinnych (poprzez np. uczestnictwo w terapii rodzinnej) powoduje zmniejszenie ryzyka samobójstwa zarówno u dzieci, jak i u dorosłych.

Niektóre źródła podkreślają również ochronną rolę religii, które określają podjęcie próby samobójczej jako grzech.

Druga grupa to zasoby zewnętrzne. Tutaj zebrane są wszystkie czynniki, które leżą poza osobą w ryzyku samobójczym: zdrowa rodzinę, w której nie zawodzi komunikacja i na wsparcie której można liczyć; grono przyjaciół a także opieka lekarska i terapeutyczna.

Naukowcy donoszą, że zdrowy styl życia również ma rolę ochronną jeśli chodzi o ryzyko zachowań samobójczych. Badania wykazały, że zintensyfikowanie aktywności fizycznej, poprawa długości snu, zbilansowana dieta i zaprzestanie palenia mają związek ze zmniejszeniem ryzyka samobójstwa.

Oczywiście, że bieganie, sen i tłuszcze nienasycone nie są rozwiązaniem dla osoby w kryzysie, ale warto o dobrych nawykach pamiętać w czasie zdrowia i dobrostanu, żeby utrzymać je jak najdłużej.

Na co możesz zwrócić uwagę?

Są pewne rzeczy, na które możesz się przyjrzeć, jeśli jesteś w niepokoju o stan psychiczny bliskiej Ci osoby.

  • Osoba planująca samobójstwo może nawiązywać w rozmowach do tematu śmierci, może wplatać ten wątek w różne rozmowy. Zdarza się wspomnienie, że „nie będę tu długo”, można zauważyć chęć „uporządkowania” różnych spraw.
  • Bądź czujna lub czujny, gdy w historii rodzinnej osoby, o którą się niepokoisz, ktoś dokonał samobójstwa lub próby samobójczej lub chorował psychicznie.
  • Czy osoba, o którą się martwisz, ma nieadekwatnie duży zapas leków? Osoby przyjmujące leki przewlekle często mają zapas na miesiąc lub dwa, ale czy tak było już wcześniej? Czy ta osoba nadużywa substancji psychoaktywnych, leków lub alkoholu?
  • Czy osoba Ci bliska traci zainteresowanie tym, co kiedyś było jej pasją i sprawiało radość?

Jeśli możesz, otocz troską osoby samotne w Twoim otoczeniu i przeżywające kryzys – żałobę po śmierci członka rodziny, utratę pracy, rozwód. Często wystarczy towarzystwo, obecność drugiej osoby, ponieważ zdrowe relacje między ludźmi stwarzają przestrzeń do wypowiedzenia czegoś, co może być dla kogoś trudne lub wstydliwe.

Nie krytykuj, nie oceniaj. Wysłuchaj i w razie potrzeby namawiaj do zasięgnięcia pomocy psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry.

Jeśli ktoś zwierzy Ci się z planu samobójczego – NIE CZEKAJ. Gdy jesteś blisko – namów do udania się do lekarza (izba przyjęć oddziału psychiatrii lub SOR). Gdy nie możesz być obok osoby w kryzysie – zaalarmuj służby, zadzwoń pod numer 112 i dokładnie opisz sytuację.

Chcę się zabić

Kryzys psychiczny może spotkać każdego. Jeśli czujesz się przytłoczony lub przytłoczona, masz poczucie, że nie dajesz rady, planujesz zrobić sobie krzywdę, wybierz jeden z tych telefonów. Jeszcze możesz sobie pomóc. Pod tymi numerami uzyskasz wsparcie:

116 111 – to telefon zaufania dla dzieci, bezpłatny i czynny całą dobę.

800 120 002 – Ogólnopolski Telefon dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia”. Wybierz ten numer, gdy ktoś w Twojej rodzinie bije Cię, wyzywa, obraża, czy w inny sposób narusza Twoje granice. Telefon jest czynny całą dobę.

116 123 – Telefon Zaufania dla Osób Dorosłych w Kryzysie Emocjonalnym. Telefon jest bezpłatny i czynny codziennie od 14:00 do 22:00.

800 70 22 22 – Linia wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego. Bezpłatnie i przez całą dobę dyżurują pod tym numerem psycholodzy fundacji ITAKA, udzielające porad, wsparcia i kierujące osoby w kryzysie do odpowiednich miejsc.

 

 

Źródła (stan stron internetowych na 14.09.2020):

  1. Zaburzenia psychiczne dzieci i młodzieży, A. Gmitrowicz, M. Janas-Kozik, Medical Tribune Polska, Warszawa 2018
  2. Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny, prof. M. Jarema, Warszawa 2016
  3. https://www.cdc.gov/violenceprevention/suicide/fastfact.html https://www.cdc.gov/violenceprevention/suicide/riskprotectivefactors.html
  4. Lifestyle interventions and prevention of suicide, I. Berardelli et al. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6232529/)
  5. Suicide screening and prevention, Maria C. O’Rourke et al. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK531453/)
  6. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/statystyka-przyczyn-zgonow/zamachy-samobojcze-w-2016-r-,5,1.html
  7. https://statystyka.policja.pl/st/wybrane-statystyki/zamachy-samobojcze/63803,Zamachy-samobojcze-od-2017-roku.html
  8. Suicide attempt as a risk factor for completed suicide: even more lethal than we knew, J. M. Bostwick et al. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5510596/)

 

 

10 września – Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.